Wettelijke grondslag nog ontbreekt op Curaçao

Euthanasie: wel of niet strafbaar?

Mag ik sterven of moet ik leven? Dat is de essentie van het gevoelige onderwerp euthanasie. Ook juridisch is het op Curaçao een hachelijk thema, zo blijkt uit deze bijdrage van Mr. Gerrit Scheper. Zijn mening staat overigens vast: anno nu moet een mens vrijelijk over het eigen leven kunnen beschikken. 

Het is nu eenmaal een feit dat ook in de Nederlandse Antillen levensbeëindiging op verzoek plaatsvindt. Strikt genomen behoren de hulpverleners die een dergelijk proces begeleiden voor hun ‘misdaden’ te worden berecht.
De bestaande opvatting dat die hulpverleners niet strafrechtelijk moeten worden vervolgd, is nobel maar miskent eigenlijk de werkelijkheid van een waardige maatschappij en zijn regelgeving. Immers, nu er binnen de Nederlandse Antillen een wettelijke grondslag voor euthanasie ontbreekt, betekent dat in principe dat levensbeëindiging op verzoek verboden is. Ofwel de hulpverlener (arts) die zich onder de gegeven omstandigheden daaraan ‘schuldig’ maakt, is strafbaar, ook al mocht hij een persoon op diens uitdrukkelijk verlangen van zijn leven hebben beroofd. 

 Maximale gevangenisstraf

Krachtens ons strafrecht staat hiertoe een maximale gevangenisstraf van twaalf jaar. Echter, ondanks deze strafbaarstelling wordt vaak gesproken over: ‘de stekker is eruit getrokken’ of ‘de apparaten zijn stopgezet’. Als nuance dient bij de strafbaarstelling te zijn opgemerkt dat door jurisprudentie van de Hoge Raad in het verleden al in twee arresten is uitgemaakt dat door overmacht – psychische druk voor de arts – er omstandigheden aanwezig kunnen zijn die een schulduitsluitingsgrond impliceren. Men zou aldus (in gelijke gevallen) kunnen betogen dat op basis van rechtspraak reeds nu euthanasie mogelijk is. Kennelijk wordt door de politiek desalniettemin over het gevoelige onderwerp euthanasie gedacht dat het voor grote consternatie zal zorgen wanneer een maatschappelijk debat over zal worden gevoerd. 

Politieke agenda

Wellicht is dat laatste de reden waarom het op de politieke agenda wordt geweerd. Hiermee gaat de politiek volgens mij geheel voorbij aan de praktijk. Of er wordt in de Nederlandse Antillen nooit euthanasie gepleegd of het wordt wel degelijk gepleegd maar het gaat dan op onofficiële wijze. In elk geval is het niet realistisch te denken dat artsen in de Nederlandse Antillen nooit worden geconfronteerd met een verzoek om euthanasie. Of dat zij een dergelijk verzoek nooit zullen inwilligen. In die gevallen waarbij er sprake is van levensbeëindiging op verzoek, gebeurt dat in beginsel nóg steeds met overtreding van de wet. De hulpverlener pleegt dan formeel bezien twee strafbare feiten, de euthanasie zelf én – voor zover de verklaring omtrent het overlijden door dezelfde arts wordt opgesteld – valsheid in geschrifte door het opmaken van een onjuiste verklaring van natuurlijk overlijden. Deze geschetste situatie is onwenselijk. 

Wettelijk reguleren

Het zou naar mijn mening beter zijn om euthanasie wettelijk te reguleren met gevolg dat dit zeer ingrijpende medisch handelen dan tenminste op een maatschappelijk verantwoorde wijze plaatsvindt. De wetgever kan dan, na een uitgekristalliseerde discussie waarbij alle argumenten van beide kanten goed op waarde worden geschat, bij wet de nodige zorgvuldigheidsnormen vaststellen. De strafbaarheid kan daarmee worden uitgesloten, en bovenal het handelen van de hulpverlener kan vervolgens worden getoetst aan de dan vastgestelde normen voor het plegen van euthanasie. Feit is dat er schrijnende gevallen zijn, personen die wegens bepaalde chronische aandoeningen ondragelijk veel pijn lijden dan wel lijden aan een ongeneeslijke ziekte of psychisch niet langer hun leven wensen voort te zetten. Deze personen dienen eigenlijk vanuit hun zelfbeschikkingsrecht een beroep te kunnen doen op een arts die bereid is een dergelijk proces te begeleiden. Euthanasie wordt daarmee uit de sfeer van de illegaliteit gehaald en waardig behandeld. 

 Zorgvuldigheid vereist

Anno 2006 lijkt het mij dat een mens vrijelijk over zijn of haar eigen leven mag en moet kunnen beschikken. Algemene argumenten gebaseerd op bijvoorbeeld geloofsovertuigingen, verdienen naar mijn oordeel geen voorkeur boven de bijzondere persoonlijke argumenten van een individu. De uiteindelijke keuze voor leven of dood, zoals bij euthanasie, moet ieder voor zich kunnen maken. Euthanasie dient niet te worden vervolgd indien er wordt voldaan aan een aantal wettelijke zorgvuldigheidsvereisten, bijvoorbeeld: 

– de patiënt moet zelf om euthanasie verzoeken 

– er moet sprake zijn van uitzichtloos en ondragelijk lijden 

– er mogen geen redelijkere alternatieven bestaan 

– en de arts moet steeds een ‘second opinion’ vragen aan een collega-arts. 

 Illegaliteit

Eén moedige arts kan naar mijn mening wellicht veel betekenen en zorgen dat door locale rechtspraak het dilemma rondom euthanasie ineens wordt doorbroken. Echter, geen arts heeft de ambitie om als proefkonijn te fungeren als de inzet maximaal twaalf jaar gevangenisstraf is. Reden waarom de artsen illegaal euthanasie blijven plegen, waarbij ze in sommige gevallen ‘valselijk’ de verklaring van natuurlijk overlijden opmaken. Zou het dan toch niet beter zijn het debat op de politieke agenda te plaatsen? 
Resumerend: recht op je eigen leven en lichaam impliceert ook het recht om er zelf een einde aan te kunnen maken! 

Mr. Gerrit Scheper

Dito aanpak voor abortus

De aanpak van euthanasie zou ook gehanteerd kunnen worden voor de voortijdige afbreking van de zwangerschap, ofwel de abortus. Abortus is in de Nederlandse Antillen ook strafbaar gesteld doch wordt bijna nooit vervolgd. 
Slechts een arts die – naast de abortus – zich bij zijn patiënten schuldig maakte aan verkrachting, werd ook voor de abortus vervolgd. Verder is één tuchtrechtelijke zaak bekend, waarbij de methode van het aborteren aan de kaak werd gesteld en niet het aborteren zelf. De kans is groot dat het Openbaar Ministerie bij euthanasie diezelfde lijn zou volgen.