Lichaamstaal en etiquette

Hoe begroeten en groeten wij elkaar? 

Er bestaan verschillende manieren om elkaar te begroeten. Het begroeten verschilt ook per cultuur, per land en zelfs per groep.
We kunnen elkaar een hand geven, elkaar kussen en elkaar omhelzen. De groet kan ook afstandelijk zijn of op een afstand. Al deze vormen van groeten en begroeten hebben hun afzonderlijke betekenissen. 

Het groeten is een teken dat je de ander welgezind bent, of ten minste dat er geen kwaad gezindheid bestaat. Toch is dat geen veilige omschrijving omdat vijanden elkaar ook kunnen begroeten en zelfs kan iemand verraden worden met een kus.
Bij het groeten wordt meestal de open hand opgestoken met de handpalm naar de begroeter toe (tenzij je begroet wordt door de paus). Eigenlijk zegt men met het groeten: “kijk ik heb geen wapen, alles is oke” en laat dan zien dat er geen vijandigheid is.
Als twee bevriende mensen elkaar ontmoeten is het ‘begroetingsritueel’ anders –intiemer- dan bij een ontmoeting tussen mensen die elkaar niet of nauwelijks kennen. Bij de begroeting van twee bevriende mensen zien we dat de begroeting met veel vriendelijke gebaren, zoals lachen en het hoofd schuin houden, gepaard gaat. Daarna volgt het aanraken van elkaar en vervolgens ‘het kussen’.
Hoe intiemer de vriendschap en hoe langer de tijd is dat de twee mensen elkaar niet gezien hebben, des te intiemer en langer de begroeting duurt. Dit kunnen we vooral op het vliegveld in de aankomsthal goed zien. Twee mensen die elkaar na enkele dagen weer zien houden de begroeting kort. Zo ook bij een zakelijke begroeting. Iedereen zou heel raar opkijken als je zo’n begroeting met veel gebaren en intieme handelingen uitvoert. Ook bij het afscheid nemen is de vriendschapsband duidelijk zichtbaar en in dezelfde vorm als het ontmoetingsritueel.
Een speciale vorm van begroetingsceremonie is de viering van de verandering van iemands sociale rol of functie. We nemen dan als het ware afscheid van zijn ‘oude ik’ en begroeten zijn ‘nieuwe ik’. Dit zien we bijvoorbeeld als een jongen en een meisje man en vrouw worden –trouwen-, als een man en vrouw vader en moeder worden –bij de geboorte van een kind-, als een benoeming of functieverhoging, verjaardagen, doop, meerderjarig worden, slagen en met pensioen gaan. We geven feestjes, recepties en diners om eigenlijk de groet ceremonies op te voeren. Alle handelingen beginnen en eindigen met een groet ceremonie. We komen niet zomaar een feest binnen zonder te groeten en verlaten het feest ook niet zonder te groeten. Dat wordt als onbeschaafd ervaren. Ook bij het schrijven van een brief beginnen we deze met groeten en eindigen de brief met groeten. U weet hoe moeilijk het is om een boze brief te beginnen en te eindigen. De aanhef en de afsluiting van een brief zijn daarom heel belangrijk.
Om dezelfde reden is het ook belangrijk hoe u een lezing, ceremonie of redevoering begint en eindigt. Een daverend applaus als groet is daarom altijd een uiting van een vriendelijke groet. Iedereen wilt namelijk laten weten, door in de handen te klappen, roepen en schreeuwen dat zij aanwezig zijn en je begroeten. 

Bij het begroeten spelen ook andere zaken een rol. Dit zijn punten waarbij u niet stilstaat want het gebeurt allemaal ‘vanzelf’. …Lichaamstaal gaat vanzelf. 

1. Hoeveel moeite wordt er getoond? Hoe meer moeite getoond wordt, des te intiemer en warmer de relatie is. We nemen soms de moeite om een afstand te rijden om een gast te ontvangen als hij/zij uit een ander land komt. Of we lopen naar de deur om iemand te ontvangen. Bij het afscheid nemen gebeurt hetzelfde. We proberen een intieme gast tot de grens van ons territorium uit te zwaaien. Met een goede relatie loopt u tot de deur of zelfs tot de tuinhek om hem of haar uit te zwaaien. Verder dan ons tuinhek komen we niet! Het zou heel raar zijn als u tot de hoek van de straat achter de auto rent om uw gast uit te zwaaien. Dat doet u dus niet! Om meer genegenheid te tonen blijft u staan wachten tot de gast uit het gezichtsveld verdwenen is. U doet dus niet de deur dicht –en zeker niet het licht uit- terwijl de gast naar buiten loopt of in de auto stapt. Het minimale dat u kunt doen wanneer een gast bij u binnenkomt is hem/haar begroeten door naar de persoon toe te lopen en de hand uitsteken. Als u geen afstand aflegt –hoe klein de afstand ook mag zijn- dan kan het niet anders betekenen dat u geen interesse heeft in die persoon en dat de begroeting niet amicaal is. 
2. De afstand tijdens de begroeting is ook belangrijk; hoe dichter bij, des te intiemer. Vreemden wuiven we toe en bij intieme relaties omhelzen we elkaar en raken de gezichten elkaar, met of zonder zoenen. Bij het wuiven is er ook iets bijzonders te zien: hoe verder de persoon staat, hoe hoger de arm omhoog gestoken is. Hoe dichterbij de persoon staat, hoe lager de arm is. Dit gaat niet op als mensen elkaar stiekem groeten; bijvoorbeeld bij twee geheime geliefden. Bij kinderen houden wij vaak de hand voor de borst en maken een korte groetbeweging met de hand. 
3. Het lichamelijk contact is bij een intieme relatie ook intenser. Hoe minder de relatie is des te groter is de afstand tijdens de begroeting. De hevigheid van lichamelijk contact is ook afhankelijk van:  a. de innigheid van de relatie: twee geliefden zullen elkaar warmer begroeten dan twee zakelijke compagnons; b. de duur van de voorafgaande scheiding: wanneer twee mensen elkaar een lange tijd niet gezien hebben zal de begroeting intenser zijn; c. de locatie: als de plaats van begroeting een openbaar gebied is en meer mensen aanwezig zijn, zal de begroeting minder intens zijn dan als het een privé-ruimte betreft; d. de gangbare normen: in bepaalde culturen zijn het kussen en innige omhelzing niet toegestaan dus zal de begroeting minder intensief zijn; e. de veranderingen die hebben plaatsgevonden na de scheiding: als iemand tussentijds een grote prestatie heeft geleverd, zal de begroeting intenser zijn. 
4. Anderen zich op hun gemak laten voelen door bepaalde handelingen uit te voeren zoals het aannemen van een jas, het helpen dragen van een koffer, vragen naar hoe het gaat en hoe de reis was bijvoorbeeld. Hoe vaak vragen we niet aan iemand bij de begroeting “hoe gaat het?”. Voordat het antwoord gegeven is, is men al verder gelopen of is het gesprek al op een ander onderwerp beland. Het antwoord is niet belangrijk. In onze cultuur kennen we het automatisch beantwoorden van een groet: “goedendag” en het antwoord is automatisch “het gaat me best wel goed” (“bon dia”, “basta bon danki”).

Bij een ontmoeting die niet is afgesproken heeft er doorgaans een korte, niet intense begroeting plaats. Soms is de begroeting alleen een glimlach of even wuiven.

Etiquette

Als mensen elkaar ontmoeten en zich aan elkaar voorstellen of voorgesteld worden bestaan er enkele regels die vaak verward worden. Hoe was het ook alweer? Moet ik mijn hand uitsteken of niet? Wie stelt wie voor? Hoe spreekt u iemand aan na het begroeten en kennismaken?
Hier volgen enkele regels:

1. De man wordt voorgesteld aan de vrouw (“mevrouw mag ik u meneer Huppelepup voorstellen?”), de jongere aan de oudere (“mag ik u mijn kleinzoon voorstellen? Pietje, dit is meneer Hupelepup”), de persoon met de lagere positie aan de persoon met de hogere status (“meneer Huppelepup dit is de directeur”). 
2. de vrouw reikt haar hand aan de man. Let op: een Amerikaanse vrouw zal niet gemakkelijk haar hand uitsteken. Dit is niet ongemanierd maar hoort bij haar cultuur. De Nederlandse vrouw zal haar hand gemakkelijk uitsteken en een krachtige hand geven.
3. De oudere steekt de hand uit naar de jongere: Pietje steekt zijn hand dus niet uit naar een man van 60 jaar. 
4. De persoon met de hogere status steekt de hand uit naar de persoon met de lagere status.
5. Bij het aan elkaar voorstellen van twee paren worden de vrouwen eerst aan elkaar voorgesteld vervolgens stellen de heren zich aan elkaar voor. 
6. Gastvrouw of gastheer reiken hun gasten op een feestje de hand.
7. Bij het binnenkomen van een man en een vrouw wordt de vrouw als eerste begroet
8. Bij het voorstellen staat een man op voor een vrouw; een vrouw mag blijven zitten. Bij het voorstellen staat men überhaupt altijd op, of men maakt tenminste een ‘intentiebeweging’ (dat is niet helemaal opstaan, maar de aanzet van de beweging maken). U mag blijven zitten als u een (duidelijk) ouder persoon bent. Voor de volledigheid: als u een restaurant binnenloopt en u herkent iemand aan een tafel, gaat u dan niet met uitgestoken hand richting tafel. Iemand die aan tafel zit om te eten, of die aan het eten is geef je geen hand. Dat heeft behalve met etiquette ook met hygiëne te maken. U weet immers niet waar de hand van een ander geweest is voordat u begroet wordt terwijl u smakelijk zit te eten. Houd ook rekening met het feit dat er gerechten zijn diej u met de hand kunt/moet eten. Het is extra moeilijk om iemand een hand te geven terwijl u een kippenpoot of ‘Buffalo wing’ eet. 
9. Iemand begroeten met alleen een hoofdknik is erg afstandelijk en soms zelfs ongemanierd. 
10. Iemand niet voorstellen is net zo ongemanierd.

Tegenwoordig kennen we verschillende ‘nieuwe’ vormen van groeten. Veel van deze begroetingen zijn geïntroduceerd door bepaalde groepen, zangers of filmsterren. In zo’n film of videoclip wordt gebruik gemaakt van een speciale groet en enkele weken daarna lopen hele volkstammen met de ‘nieuwe groet’. Zo kennen we nu de ‘touch’ waarbij de gebalde vuist tegen een andere gebalde vuist wordt getikt. Na de aanraking van de vuisten kan met de vuist vervolgens op de eigen borst (op het hart) een lichte stoot gegeven worden. Dit geeft aan dat we broeders (brothers) zijn. Meestal zien we deze begroeting bij jongens. Het is een stoere ‘macho’ groet. De gebalde vuist in de lucht gestoken is een teken van kracht (black power) en wordt nu vaak gebruikt als begroeting. Bepaalde groepen hebben ook hun eigen vorm van groeten geïntroduceerd. Voor de buitenstaander is het nabootsen van de achtereenvolgende handbewegingen vaak moeilijk. Dat is dus het bewijs dat u een vreemde eend in de bijt bent.