DECUBITUS

Gevolg van druk op of druk van het lichaam

Door: Michael H. Hermelijn – Huisarts

Voor het ontstaan van decubitus of in volksmond ook al bekend als doorligwonden is directe of indirecte druk nodig.
Decubitus is afgeleid van het Latijnse werkwoord “decumbere” dat zich neerleggen betekent. Als ziektebeeld is het reeds allang bekend. Hippocrates heeft in de jaren 460–377 voor Christus uitgebreid beschreven dat decubitus kan ontstaan als gevolg van de houding van het lichaam tijdens het liggen.  In Egypte is een mummie van een oude vrouw opgegraven met een decubitus-ulcus, bedekt door de huid van een gazelle.

Het begrip “Decubitus” oorzaken en verloop.

Hieronder verstaat men een gebied van weefselafsterving (necrose) en zweervorming (ulceratie) van de huid, vaak met uitbreiding in de onderhuidse weefsels als gevolg van druk óp of druk van het lichaam op een onderlaag. Wanneer weefselafsterving (necrose) ontstaat, kan de ziekte het gehele leven voortduren. Necrosen kunnen bijvoorbeeld ontstaan aan de hiel, als gevolg van het verwaarlozen van de houding van de hiel tijdens het liggen, of wel op de dij, hetzij de zieke door een aandoening gedwongen was lang op de rug te liggen. Andere veelvoorkomende plekken zijn de stuit, het heupgebied, de zitvlak, het schouderblad etc. Necrosen zijn allemaal langzaam te genezen, zijn hinderlijk, en vaak springen ze open als men ze niet enerzijds met bekwame zorg en anderzijds met langdurige rust behandelt, hetgeen overigens voor alle necrosen geldt.

 Het is bekend dat het zich ontwikkelen van decubitus iets met “liggen” en “druk” te maken heeft. In de afgelopen eeuwen werden voor het ontstaan van decubitus verschillende oorzaken genoemd. Bij geriatrische patiënten blijkt een duidelijke relatie te bestaan tussen het voorkomen van decubitus en het stijgen van de leeftijd. 

[adrotate banner=”5″]

Er zijn andere momenten, waarbij gedwongen immobilisatie moet plaatsvinden zoals bij een dwarslaesie, pijn vanwege fracturen, lichamelijk verval en nog vele andere ziekten en aandoeningen die voor het ontstaan van decubitus een rol spelen. Ook deficiënte circulatie van bloed en lymfe, metabole stoornissen zoals suikerziekte, bloedarmoede, voedingsdeficiënties en infecties moeten genoemd worden.

Factoren die een rol kunnen spelen bij het ontstaan van decubitus

Bij decubitus spelen druk en schuifkrachten een grote rol. Deze krachten zorgen ervoor dat aanvoer van zuurstof en andere voedingsstoffen naar de cellen wordt afgesloten, waarbij daarna een dermate sterke verstoring van de stofwisseling in de cellen optreedt met celdood als gevolg.
Bij verzwakte of ernstig zieke patiënten is de druk in de haarvaten aanzienlijk lager en zal de invloed van uitwendige druk met celdood als gevolg groot zijn. Bij een overigens gezond persoon, die als gevolg van bewusteloosheid  6 tot 12 uur onbeweeglijk op een onderlaag ligt, kunnen huidsverandering worden aangetoond en na 24 tot 48 uur zal necrose van de huid ontstaan.
Naast druk hebben wij ook schuifkrachten. Deze werken niet loodrecht in op de huid, maar oefenen  hun werking uit evenwijdig aan het huidoppervlak.
Voorbeeld voor schuifkrachten is wanneer het hoofdeinde van het bed omhoog wordt geplaatst, het lichaam hierdoor de neiging heeft onderuit te glijden. De huid op de stuit zal vrijwel niet mee kunnen bewegen door de hevige weerstand tussen de huid en de onderlaag met als gevolg grote kans op zweervorming.
Vochtigheid en temperatuur zijn ook belangrijke factoren vooral op plaatsen waar het lichaam contact heeft met de onderlaag. De vochtigheid is hier erg hoog omdat daar ter plaatse het door transpiratie geproduceerde vocht door een normale onderlaag onvoldoende kan worden afgevoerd. In zo’n vochtige omgeving neemt de weerstand tussen de huid en de onderlaag toe. 

Er bestaat een duidelijke relatie tussen decubitus en een naderende dood.
Decubitus die diep gaat, reduceert de levensverwachting tot plus minus 100 dagen.
Uit voorgaande zal het duidelijk zijn die in de bestrijding van decubitus, voorkomen beter is dan genezen.
Decubitus is een aandoening die zowel kwalitatief als kwantitatief grote consequenties heeft voor de volksgezondheid.
Studies hebben aangetoond dat een decubitus patiënt 50% meer verpleegtijd kost en dus een aanzienlijke verzwaring van de verpleegkundigenzorg veroorzaakt.
Decubitus bij chronisch verpleegbehoeftige patiënten heeft een gemiddelde verlenging van de opnameduur per patiënt van 2 tot 3 maanden.
Bij patiënten van 80 jaar of ouder met diepe decubitus van stuit of heup bleek uit studies 37% suikerziekte (diabetes mellitus) te hebben.
Nederlandse Antillen met een zeer hoge prevalentie van diabetes geeft aan dat decubitus preventie een belangrijk onderdeel moet zijn van het gezondheidsprogramma.
Antidecubitus matrassen gefabriceerd van traagschuim kunnen hier een goede bijdrage aanleveren.
Medische en maatschappelijke bijscholing en coördinatie zijn tevens van essentieel belang het decubitus probleem te doen reduceren.

[adrotate banner=”11″]